Gleby
Gleba i jej składniki
Gleba cienka zewnętrzna warstwa skorupy ziemskiej, złożona ze
związków mineralnych (45%),
resztek organicznych(5%), organizmów żywych, wody(25%) i powietrza(25%), zdolna do produkcji świata roślinnego.
Złożona jest z części próchnicznej i skały macierzystej.
Produktem wyjściowym do powstania gleby jest zwietrzelina.
O jakości gleby decyduje ilość zawartej w niej próchnicy. Im grubsza warstwa próchnicy tym gleba bardziej żyzna.
Żyzność gleby - naturalna zdolność gleby do zaspokojenia potrzeb roślin.
Urodzajność gleby - cecha określająca wartość produkcyjne gleby. Miarą urodzajności jest plon.
Czynniki glebotwórcze
- skała macierzysta;
- klimat;
- woda;
- rzeźba terenu;
- biosfera - organizmy żywe - rośliny i zwierzęta;
- czas; 1 cm gleby tworzy się 300 - 500 lat;
- działalność człowieka.
Powstawanie gleb - proces glebotwórczy
Zadanie
Uporządkuj poniższe etapy procesu glebotwórczego.
A. powstanie próchnicy, która później ulega przemianie w związki mineralne;
B. porastanie pokruszonego materiału skalnego przez drobne rośliny (mchy)
C. powstanie zwietrzeliny
D. rozkładają się szczątki obumarłych roślin, zwierzat
E. proces wietrzenia podłoża skalnego
Rodzaje gleb
Gleby strefowe
Gleby bielicowe - powstają w środowisku kwaśnym,
głównie na piaskach; występują w podłożu lasów iglastych,
na ogół nie są urodzajne.
Gleby brunatne - tworzą się przeważnie na glinach,
w wilgotnym klimacie strefy umiarkowanej,
występują w podłożu lasów liściastych i mieszanych;
zaliczają się do gleb urodzajnych.
Gleby płowe -powstają na lessach i glinach w strefie umiarkowanej lasów mieszanych i borów iglastych, cechują się wymyciem do niższego poziomu minerałów ilastych, co odróżnia je od gleb brunatnych, są mniej urodzajne.
Gleby czarnoziemy - bardzo żyzne gleby wytworzone na podłożu lessowym;
są charakterystyczne dla obszarów suchych - trawiastych stepów.
Gleby astrefowe
Gleby inicjalne - charakteryzują się niskim stopniem przeobrażenia skały macierzystej, występują w trudnych warunkach naturalnych - obszary wysokogórskie; praktycznie nie nadają się pod uprawę.
Rędziny - powstają na podłożu skał węglanowych (wapiennych); często bywają urodzajne.
Gleby bagienne - tworzą się w wilgotnych zagłębieniach terenu; są na ogół żyzne, niekiedy bywają zbytnio zawilgocone;
czarne ziemie - gleby bagienne znacznie osuszone.
\
Mady - powstają w dolinach rzecznych oraz w okolicach ujść rzek; złożone są z drobnych cząstek materiału, nanoszonego przez rzekę, zawierają dużo próchnicy, dość urodzajne.
Występowanie gleb w Polsce
Bielicowe (wytworzone na piaskach) -
obszar pojezierzy, Kotlina Sandomierska; zachodnia część Niziny Wielkopolskiej
Czarnoziemy (wytworzone na lessach) -
wschodnia część Wyżyny Lubelskiej; Wyżyna Sandomierska; południowo-wschodnia część Kotliny Sandomierskiej - okolice Jarosławia, Płaskowyż Głubczycki (opolskie)
Brunatne -
Nizina Śląska; Nizina Wielkopolska, Nizina Mazowiecka, Nizina Warmińska,Brama Krakowska, Przedgórze Sudeckie
Czarne ziemie - Kujawy, Nizina Wielkopolska, Nizina Szczecińska, Nizina Śląska
Mady - Żuławy Wiślane,
Bagienne - Nizina Podlaska, Polesie Lubelskie
Rędziny - Wyżyna Lubelska, Niecka Nidziańska, Wyżyna Krakowsko - Częstochowska,
Górskie - Karpaty, Sudety, Góry Świętokrzyskie
Gleby antropogeniczne - Wyżyna Śląska,
Struktura gleb w Polsce
Degradacja gleb
- niewłaściwe zabiegi agrotechniczne;
- wypalanie traw;
- nadmierna wycinka lasów;
- niewłaściwa melioracja;
- zanieczyszczenia atmosferyczne w opadach;
- działalność człowieka
.JPG)
