Skały i minerały

Skały i minerały

Minerał naturalny składnik skorupy ziemskiej, jednorodny chemicznie i fizycznie, o stałym stanie skupienia, utworzony w wyniku procesów geologicznych lub kosmologicznych. Minerały, które są pierwiastkami chemicznymi, określa się jako minerały rodzime: np. złoto, platyna, srebro, grafit, diament, siarka, nikiel, miedź. Minerały ogrywające istotna rolę w budowie skał, nazywa się minerałami skałotwórczymi, zaliczamy do nich np.: kwarc, dolomit, kalcyt, skalenie, miki, minerały ilaste.

Skład chemiczny i cechy budowy fizycznej minerału decydują o jego odporności na niszczenie. Najtwardszym minerałem jest diament, a talk ma bardzo niewielką twardość – jest bardzo miękki.

G. Bijak  Skalenie - mikroklin (różowy) i albit

Diament

Skała  to skupienie jednorodnych lub różnorodnych minerałów powstałe w wyniku procesów naturalnych (bez bezpośredniej ingerencji człowieka).

W zależności od sposobu powstawania skały dzielimy na: magmowe, osadowe i metamorficzne (przeobrażone).

Magma to ruchliwa, gorąca materia występująca lokalnie w górnym płaszczu Ziemi, w skorupie ziemskiej i na jej powierzchni – wylewana z wulkanów jako lawa. Podstawowym jej składnikiem jest stop krzemianowy z rozpuszczonymi w niej gazami i przegrzanymi roztworami wodnymi.

Skały magmowe powstają w wyniku zastygania (krzepnięcia) magmy. W zależności od warunków, w jakich ten proces następował, dzielimy je na wylewne – zastygłe na powierzchni Ziemi lub tuż pod jej powierzchnią w warunkach wciąż zmieniającej się temperatury, np. bazalt, pumeks i głębinowe powstałe w głębi Ziemi w wysokiej temperaturze np.: granit, sjenit, gabro.

Skały  wylewne maja budowę skrytokrystaliczną, zbudowane są z bardzo drobnych, prawie niewidocznych gołym okiem kryształów. Wewnątrz Ziemi magma stygnie powoli, czas krzepnięcia jest bardzo długi.  Skały głębinowe mają budowę jawnokrystaliczną (krystaliczną). Minerały można rozpoznać gołym okiem. Zdarza się, że proces rozpoczęty w głębi Ziemi, zostaje przerwany na skutek erupcji wulkanicznej i kontynuowany na powierzchni. Powstają wówczas skały o budowie porfirowej. Minerały, które rozpoczęły krzepnięcie w głębi, tkwią, w postaci większych kryształów, w drobnokrystalicznej masie, potocznie zwanej „ciastem skalnym”.

http://youtu.be/ffYObtvPug8

Skały magmowe

Skały osadowe powstają wskutek procesów niszczenia (wietrzenia). Wietrzenie powoduje rozluźnienie spoistości skał i ich rozdrobnienie. Rozdrobnione lub rozpuszczone cząstki mineralne łatwo ulegają procesom transportu i akumulacji – osadzania. Rodzaj i pochodzenie cząstek mineralnych oraz środowisko, w którym się osadzają, powodują, ze skały te dzielimy na:

            okruchowe – powstałe z rozdrobnionych szczątków dawnych skał, luźno nagromadzonych (żwiry, piaski) lub spojonych lepiszczem (zlepieńce, piaskowce);

            pochodzenia organicznego utworzone ze szczątków roślinnych i zwierzęcych;  skały pochodzenia roślinnego są produktem zwęglania roślin bez dostępu tlenu np.: torf, węgiel kamienny, węgiel brunatny; skały pochodzenia zwierzęcego powstają z nagromadzenia obumarłych szkieletów zwierząt, osadzających się na dnie zbiorników wodnych np. wapienie, kreda; w procesie przemian chemicznych składników organicznych bez dostępu tlenu powstają: ropa naftowa, gaz ziemny, wosk ziemny:

            pochodzenia chemicznego- powstają poprzez wytrącanie się związków w rezultacie parowania zbiornika morskiego, rozpuszczanie przez wodę produktów wietrzenia i osadzanie ich na dnie w postaci osadów, np.: sól kamienna, sole potasowe, gipsy, dolomity, anhydryty.

Skały osadowe

 


Skały metamorficzne tworzą się ze skał magmowych, osadowych, pod wpływem działania wysokiej temperatury, ciśnienia i procesów chemicznych. Przeobrażeniu może ulegać budowa wewnętrzna, skład chemiczny lub skład mineralny. Powstają głównie w strefie kontaktu skał z magmą, np. wapienie przeobrażają się w marmur, a węgiel kamienny w grafit lub w wyniku ruchów skorupy ziemskiej. Skały są wówczas przemieszczane w głębsze warstwy, gdzie poddawane są działaniu wysokich ciśnień i temperatury, np. granit przeobraża się w gnejs.

Skały metamorficzne

MATERIAŁY  DODATKOWE  
http://pl.wikipedia.org/wiki/Minera%C5%82
Moje minerały
http://youtu.be/7WgdlngBifg

Podsumowanie

1. Podaj przykład skały, która:

• jest składnikiem Twego pożywienia;
• magazynuje energię;
• jest wykorzystywana w budownictwie;
• jest używana w rzeźbiarstwie.

2. Podaj nazwę skały, która powstała w następujący sposób:

• ze szczątków roślinnych bez dostępu tlenu;
• w zatoce morskiej w suchym klimacie;
• z magmy zastygłej na powierzchni Ziemi;
• z wapienia zmienionego przez działanie wysokiego ciśnienia i temperatury;
• z magmy zastygłej w głębi Ziemi.

Propozycje zadań do lekcji powtórzeniowej.

Usługi w Polsce. Degradacja i ochrona środowiska w Polsce.

1. Podaj przykład przedsiębiorstw, które mają siedzibę na terenie waszej gminy i świadczą usługi

    w  następujących działach; kultura; finanse; łączność; ochrona zdrowia; gastronomia; 
    edukacja; handel

    Film jest pomocny do zadań: 2; 3; 4

2. Rozpoznaj rodzaju transportu, na podstawie jego opisu. Przykłady opisów:

    A. Transport wykorzystywany przede wszystkim w przewozach pasażerów na 

         duże odległości. Charakteryzuje się dużą prędkością przemieszczania.

    B. Jeden z najstarszych i najtańszych rodzajów transportu. W Polsce odgrywa

         bardzo małą rolę. Wykorzystywany głównie do przewozu: węgla kamiennego,
        piasku, żwiru,  drewna.

    C. Transport wykorzystywany zarówno do przewozów towarów, jak i osób na średnie

         odległości. Jego znaczenie w Polsce maleje.

    D. Transport wykorzystywany przede wszystkim do przewozu towarów na bardzo

         duże odległości.  Charakteryzuje się niewielką prędkością przemieszczania.

         Dla przewozów pasażerów nie ma dużego znaczenia.

    E. Transport wykorzystywany zarówno do przewozu towarów, jak i pasażerów.

         Jego zaletą jest podróż „od drzwi do drzwi”. W polskim transporcie ma

          największe znaczenie. 

    F.  Rodzaj transportu służący przekazywaniu na znaczne odległości dużych

         ilości jednorodnych produktów, m.in. płynnych i gazowych.

3.  Przedstaw zalety i wady poszczególnych rodzajów transportu.

4.  Wyjaśnij, co to jest łączność: porozumiewawcza, rozdzielcza; dwukierunkowa,

      jednokierunkowa. Podaj przykłady poszczególnych typów łączności.

5.  Podaj po trzy przykłady walorów przyrodniczych i kulturowych decydujących

     o rozwoju turystyki  w Waszym regionie ( Gmina Konopiska lub

     Wyżyna Krakowsko- Częstochowska)

     A. Walory przyrodnicze:

     B. Walory kulturowe:

Gmina Konopiska

Film - pomoc do zadania 6

6.  Rozpoznaj obiekty wpisane na Listę UNESCO przedstawione na poniższych

    fotografiach.  Zaznacz je na mapie. Przykłady:

Zdjęcie ....................

Zdjęcie .......................

Zdjęcie ..........................

7. Podaj przykłady i zaznacz na mapie miejscowości lub regiony geograficzne Polski,

    odpowiadające następującym wymaganiom:

    A.miejsce kultu religijnego, cel pielgrzymek;

    B.miejsce wypoczynku sanatoryjnego;

    C.miejsce podziwiania podziemnych form naciekowych;

    D.miejsce uprawiania wspinaczek skałkowych:

8. Wymień przykłady znanych Ci towarów lub produktów importowanych do naszego kraju

    i eksportowanych z Polski   

9. Podaj przykłady skutków zanieczyszczeń powietrza oraz wód.

10. Przedstaw schemat powstawania kwaśnych opadów.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Kwa%C5%9Bny_deszcz 

11.W Polsce jest 23 parki narodowe. Podaj nazwę największego i   najmniejszego,

     najstarszego i najmłodszego parku narodowego. Zaznacz te parki na mapie.

12.Na podstawie opisu lub fotografii rozpoznaj park narodowy. Przykłady:

     A. Charakterystycznymi elementami tego parku są ruchome wydmy i jeziora przybrzeżne.

     B. W tym parku narodowym chronione są liczne formy krasowe, m.in. Igła Deotymy,

          Jaskinia Ciemna.

     C. Przykładowe fotografie

Zdjęcie .............

Zdjęcie .............

MATERIAŁY DODATKOWE:



Parki narodowe w Polsce

Polska Lista  Dziedzictwa Światowego

 

Planety i ich atmosfery

Atmosfera to zewnętrzna, gazowa powłoka otaczająca planetę. Jej skład zależy od sposobu kształtowania planety, od procesów fizycznych i chemicznych, które ciągle wprowadzają nowe gazy do atmosfery. Przykładami takich procesów mogą być wybuchy wulkanów, reakcje chemiczne przy gruncie oraz ucieczka gazów z górnych warstw atmosfery w przestrzeń międzyplanetarną. Omawiając skład atmosfery, musimy najpierw ustalić co do niej zaliczamy. Decyzja ta jest prosta w przypadku planet wewnętrznych, ponieważ na ich powierzchni wyraźnie widoczna jest granica pomiędzy gazem a ciałem stałym. Powierzchnia ciała stałego jest dolną granicą atmosfery. Na planetach zewnętrznych nie ma wyraźnie zaznaczonej dolnej granicy atmosfery. Planety te składają się prawie całkowicie z wodoru i helu. Warstwy zewnętrzne tych planet to właśnie ich atmosfery.

Merkury praktycznie nie ma atmosfery. Obserwacje w nadfiolecie ujawniły obecność przy powierzchni planety znikome ilości helu, tlenu, sodu i potasu, tworzących śladową atmosferę, o gęstości miliard mniejszej niż gęstość atmosfery ziemskiej. Za jej brak odpowiada nie tylko zbyt mała masa Merkurego, ale również słabość jego pola magnetycznego. 

 http://pl.wikipedia.org/wiki/Merkury

zdjęcie sondy Magellan

Wenus ma grubą i gęstą atmosferę. Składa się ona głównie z dwutlenku węgla (96%) i azotu(3,5%) z domieszkami dwutlenku siarki, tlenku węgla, argonu, neonu, chlorowodoru, fluorowodoru i pary wodnej. Temperatura atmosfery przy powierzchni wynosi 750K, ciśnienie wynosi około 90 barów i jest 90 razy większe od ciśnienia atmosferycznego przy powierzchni. Na wysokości 100 km temperatura spada do około 100 K. Wielkie rozgrzanie powierzchni Wenus jest wynikiem efektu cieplarnianego, wywołanego nieprzezroczystą, gęstą warstwą obłoków spowijających całą planetę na wysokości mniej więcej od 60 do 80 km.

http://pl.wikipedia.org/wiki/Wenus

Mars ma atmosferę cieńszą i rzadszą od ziemskiej atmosfery. Składa się ona głównie z dwutlenku węgla(95%) oraz azotu(2,7%), argonu91,6%), tlenu(0,15%) i śladowych ilości tlenku węgla, pary wodnej, neonu, kryptonu i ksenonu. Na wysokości około 15 km nad powierzchnią tworzą się chmury złożone z kryształków suchego lodu i lodu wodnego. Bliżej powierzchni powstają żółte obłoki pyłowe. Stosunkowo duże różnice powierzchni Marsa (od 70K do 300K) powodują powstawanie wiatrów, których prędkości mogą dochodzić do 300 km/h. Ciśnienie przy powierzchni jest około 100 razy mniejsze niż na Ziemi.

Ziemia i Mars w jednakowej skali

http://pl.wikipedia.org/wiki/Mars 

 Gazowa atmosfera Jowisza zbudowana jest z wodoru(ok.81%) i helu(19%) z niewielkimi domieszkami metanu, amoniaku, pary wodnej, acetylenu, cyjanowodoru i tlenku węgla. W dolnych warstwach występują obłoki, poruszające się wskutek konwekcji wywołanej pochodzącym z wnętrza ciepłem. W warstwach przypowierzchniowych powstają wiatry, których szybkość dochodzi do 600 km/h. Temperatura atmosfery nad obszarem obłoków wynosi około 170K.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Jowisz 

Głównymi składnikami atmosfery Saturna są wodór(89%), hel(11%) oraz znikome ilości amoniaku, metanu i wody. Średnia temperatura warstwy przypowierzchniowej wynosi 95K. Wiatry powstające w jego atmosferze osiągają prędkość 1800 km/h.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Saturn 

 Atmosfera Urana składa się głównie z wodoru(84%) i helu(15%), w niższych warstwach również z amoniaku i metanu, skupiających się często w postaci obłoków. Średnia temperatura wynosi około 60K.
http://pl.wikipedia.org/wiki/Uran 

W skład atmosfery Neptuna wchodzi przede wszystkim wodór(85%) i hel(13%) oraz metan i śladowe ilości amoniaku. W dolnych warstwach atmosfery obserwuje się ogromne zawirowanie - nazwane wielką ciemną plamą oraz wiele mniejszych plam i obłoków składających się z cząsteczek metanowego helu. Szybkość wiatrów dochodzi do 2500 km/h. Średnia temperatura warstw przypowierzchniowych wynosi 55K.

Neptun

http://pl.wikipedia.org/wiki/Neptun



Zadanie dla zainteresowanych
Wyjaśnij, dlaczego na innych planetach naszego układu nie stwierdzono występowania żadnych form życia. Wyjaśnienie proszę zamieścić w formie komentarza.

MATERIAŁY DODATKOWE

http://youtu.be/0SdkIOjks7A
http://youtu.be/xnRlHERlzTU
http://youtu.be/0qSUT_3P3z4
http://youtu.be/jec7nmwXpxE
http://youtu.be/lreJniCFukc

Temperatura i jej jednostki

Do mierzenia temperatury  najczęściej wykorzystujemy:

• stopnie Celsjusza – ⁰ C
• stopnie Kelvina    - K
• stopnie Fahrenheita – ⁰ F

Wzór do przeliczania temperatury w stopniach Celsjusza na temperaturę w stopniach Kelvina.

T = t + 273,15 K            gdzie t – temperatura w ⁰ C

Wzór do przeliczania temperatury w stopniach Celsjusza na temperaturę w stopniach Fahrenheita

t _F = ( 9/5 * t + 32 )⁰ F        gdzie t – temperatura w ⁰ C

Wzór do przeliczania temperatury w stopniach Fahrenheita na temperaturę w stopniach Celsjusza

t = 5/9 (t _F – 32 )⁰ C

Porównanie temperatur w różnych skalach

Zjawisko	Kelvin	Celsjusz	Fahrenheit
Zero bezwzględne	0	- 273,15	- 459,67
zero Fahrenheita	255,37	- 17,78	0
Zamarzanie wody	273,15	0	32
wrzenie wody	373,15	100	212
Temperatura powierzchni Słońca	5800	5526	9980
Średnia temperatura ciała człowieka	309,8	36,6	98,2

Zadanie

Średnia roczna temperatura w Polsce wynosi 7,8⁰ C. Przedstaw ją w skali Kelvina  i Fahrenheita.

 

Zadanie dla zainteresowanych.

Czy znasz polskie parki narodowe?

Poniżej zamieszczam opisy parków narodowych. Na ich podstawie określ nazwę parku i podaj
nazwę krainy geograficznej na obszarze, której znajduje się ten park.

A. Jest to najstarszy park narodowy . Znajduje się na liście  Światowych Rezerwatów Biosfery
     UNESCO. Stanowi pozostałość puszcz Niżu Środkowoeuropejskiego.  Park leży daleko od
     wielkich miast i szlaków komunikacyjnych. Znajduje się tu Ośrodek Hodowli
     Rzadkich Zwierząt.
     nazwa parku ...............................................................
     kraina geograficzna ...................................................

B. Na bagnach i torfowiskach, między wydmami porośniętymi lasem króluje łoś. W wielu
     zakątkach tego parku, określanego mianem puszczy, w jego ostępach leśnych i na polanach
     spotykamy liczne pamiątki historyczne, ślady walk regularnych oddziałów wojskowych i
     partyzantów, mogiły poległych bezimiennych bohaterów pomordowanych przez najeźdźców.
     nazwa parku .............................................................
     kraina geograficzna .................................................

C. Na obszarze parku jest 120 jezior, w tym 43 w granicach Polski. Najwyżej położone jezioro
     znajduje się na wysokości 1890 m n.p.m.  Znajduje się tu 250 jaskiń, a wśród nich Jaskinia
     Śnieżna, zaliczana do najgłębszych na świecie. rośnie tu drzewo najbardziej odporne
     na działanie wiatru i śniegu. Stałym mieszkańcem tego obszaru jest świstak.
     nazwa parku ............................................................
     kraina geograficzna .................................................

D. Są tu dwa duże, ale płytkie jeziora. Dominującą rolę w kształtowaniu rzeźby tego obszaru
     odgrywa wiatr. Żywiołowi temu poddają się nawet drzewa. Na tym "niegościnnym terenie
     rośnie wydmuchrzyca. Znajduje się  na liście Światowych Rezerwatów Biosfery UNESCO.
      nazwa parku ............................................................
      kraina geograficzna ................................................

E. Osobliwością parku są czyste wody rzek i jezior, które chronią ostatnie w Europie tarliska
     łososia i troci, otoczone lasami stanowiącymi zespoły leśne typowe dla niżu z bardzo
     cennymi fragmentami pierwotnej buczyny pomorskiej. Występują tu wszystkie typy
     torfowisk charakterystycznych dla niżu z mszarami, mechowiskami i młakami
     źródliskowymi.
      nazwa parku ............................................................
      kraina geograficzna .................................................

Przyporządkuj zdjęcia do odgadniętych parków

Zdjęcie nr 1     / Adam Ławnik/

Zdjęcie nr 2   /Michał Stokowski/

Zdjęcie nr 3  /Jerzy Najder/

Zdjęcie nr 4    /Adam Ławnik/

Zdjęcie nr 5      /Michał Słupczewski/

Formy ochrony przyrody

Do form ochrony przyrody w Polsce zaliczamy: parki narodowe;  rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.

Park narodowy to obszar powołany celem ochrony występującej tam przyrody ożywionej (rzadziej np. cech krajobrazu naturalnego i  kulturowego), na którym prawnie ograniczona jest możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, osiedlania się itd.

Według polskiej Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku jest to:
"Obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe"

Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.:
"obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi".
Przedmiotem ochrony może być całość przyrody na terenie rezerwatu lub szczególne jej składniki: fauna, flora, twory przyrody nieożywionej. Cały rezerwat albo jego części mogą podlegać ochronie ścisłej, ochronie czynnej lub ochronie krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na nieingerencji w naturalne procesy, ochrona czynna dopuszcza wykonywanie zabiegów ochronnych (np. usunięcie drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny), a ochrona krajobrazowa polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony.

Park krajobrazowy w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004-go roku:
"Park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe, w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju."
W parku krajobrazowym można kontynuować działalność gospodarczą z pewnymi ograniczeniami, np. nie przewiduje się wznoszenia nowych obiektów budowlanych (z wyjątkiem potrzebnych miejscowej ludności). Park taki ma służyć rekreacji krajoznawczej, to znaczy turystyce wypoczynkowi, a także edukacji.

Obszar chronionego krajobrazu jest formą ochrony przyrody. Obszary takie zajmują rozleglejsze tereny niż parki krajobrazowe i obejmują pełne jednostki środowiska naturalnego takie jak doliny rzeczne, kompleksy leśne, ciągi wzgórz, pola wydmowe, torfowiska. Obszary chronionego krajobrazu są przeznaczone głównie na rekreację, a działalność gospodarcza podlega tylko niewielkim ograniczeniom (zakaz wznoszenia obiektów szkodliwych dla środowiska i niszczenia środowiska naturalnego).

Natura 2000 – program utworzenia w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu jest Dyrektywa Ptasia, Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa) oraz szereg innych rozporządzeń i dokumentów wykonawczych. Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy i wymienia w załącznikach Dyrektyw. W ramach programu wyznaczone zostają tzn. Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków (Special Protection Areas - SPA) oraz Specjalne Obszary Ochrony Siedlisk (Special Areas of Conservation - SAC), na których obowiązują specjalne regulacje prawne.

Pomnik przyrody - pojedyncze krzewy, drzewa i grupy drzew odznaczające się sędziwym wiekiem, wielkością, niezwykłymi kształtami lub innymi cechami, a także zabytkowe aleje drzew. Natomiast do pomników przyrody nieożywionej należą: największe głazy narzutowe, tzw. eratyki oraz interesujące formy powierzchni ziemi np. - źródła, wodospady, jary, skałki, wywierzyska, przełomy rzeczne, jaskinie, odkrywki itp.
W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:
"Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.'

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:
"Stanowiskami dokumentacyjnymi są niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych."

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:
"Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt, i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania."
Istotnym powodem tworzenia użytków ekologicznych jest potrzeba objęcia ochroną niewielkich powierzchniowo obiektów, ale cennych pod względem przyrodniczym.
Nie mogły one być objęte ochroną rezerwatową ze względu na niewielką powierzchnię i zazwyczaj mniejszą rangę ich walorów przyrodniczych.

W brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku:
"Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe i estetyczne."

Gatunkowa ochrona zwierząt - jedna z form ochrony przyrody przyjęta w Ustawie o ochronie przyrody. W stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową wprowadzone są następujące zakazy: zabijania, okaleczania, chwytania, transportu, pozyskiwania, przetrzymywania, posiadania żywych zwierząt, posiadania zwierząt martwych lub ich części, niszczenie siedlisk i ostoi, wybieranie, posiadanie oraz przechowywanie jaj i inne.
Ochrona gatunkowa roślin to prawny sposób zabezpieczenia rzadko występujących gatunków dziko rosnących roślin zagrożonych wyginięciem. Gatunków chronionych nie wolno niszczyć, zrywać, zbierać, niszczyć ich siedlisk, sprzedawać, nabywać, przewozić przez granicę państwa itp. Dla gatunków ściśle chronionych na odstępstwo od takiego zakazu może wyjątkowo wyrazić zgodę Minister Środowiska, dla gatunków częściowo chronionych - wojewoda.

Ochrona gatunkowa grzybów - analogicznie do ochrony gatunkowej roślin i zwierząt - to prawny sposób zabezpieczenia rzadko występujących gatunków dziko rosnących grzybów zagrożonych wyginięciem. Obecnie obejmuje to również porosty, ponieważ zgodnie z aktualną systematyką są one zaliczane do grzybów. Chronionych grzybów nie wolno zbierać ani niszczyć w inny sposób, niszczyć ich siedlisk, wpływać w jakikolwiek sposób na ich rozwój, sprzedawać, nabywać, wymieniać, darowywać, przetrzymywać, preparować czy też przewozić przez granicę państwa.

Kalendarz

Wzajemne ruchy Ziemi, Księżyca i Słońca, obserwowane już w starożytności, stały się podstawą odmierzania jednostek czasu i stworzenia kalendarza.

• Nazwa kalendarz wywodzi się od greckiego słowa kaleo - "zwołuję". U Rzymian arcykapłan na początku każdego miesiąca zwanego calendae zwoływał mieszkańców, aby ogłosić długość miesiąca oraz dni świąteczne w nim przypadające. Księgę służącą do zapisywania wydatków i przychodów pieniężnych, dni, świąt i zmian faz księżyca nazywano calendarium.

• Kalendarz, to uporządkowany w określony sposób system podziału czasu na dłuższe i krótsze jednostki, takie jak: dzień, miesiąc, rok.
• Podstawową jednostką jest doba, którą wyznacza czas, w jakim Ziemia wykonuje pełny obrót wokół własnej osi. Jest to podział naturalny. Podział doby na 24 godziny, tydzień składający się z siedmiu dni, jest podziałem sztucznym.
• Miesiąc jest kalendarzową jednostką czasu, w jakim Księżyc kończy pełny cykl zmienności faz (okres pomiędzy kolejnymi nowiami Księżyca). Cykl ten zwany jest miesiącem synodycznym i ma długość 29,53059 dni.
• Rok to okres czasu, w jakim Ziemia okrąża Słońce. Rok zwrotnikowy (słoneczny) - okres czasu pomiędzy dwoma kolejnymi przejściami Słońca przez punkt równonocy wiosennej - trwa 365 dni 5 godzin 24 minut i 46 sekund.

• Kalendarz juliański to kalendarz słoneczny opracowany na życzenie Juliusza Cezara i wprowadzony w życie w roku 45 p.n.e. składał się z 12 miesięcy, 365 dni wraz z dodatkowym dniem co 4 lata. Kalendarz ten opóźniał się o 1 dzień co 128 lat w stosunku do astronomicznego.

• Kalendarz gregoriański wprowadzony w 1582 roku przez papieża Grzegorza XIII jest kalendarzem juliańskim, do którego wprowadzono poprawkę w naliczaniu lat przestępnych. Tym samym zniwelowano część różnicy narosłej od jego wprowadzenia. Kalendarz ten opóźnia się o 1 dzień na 3322 lata. Kalendarz ten obowiązuje w Polsce od roku jego wprowadzenia.

Zasady naliczania lat w kalendarzu gregoriańskim;

•    - większość lat liczy 365 dni - są to lata zwykłe;
•    - lata, których liczba dzieli się przez 4 są latami przestępnymi, liczącymi 366 dni;
•    - lata, których liczba dzieli się przez 100 są  latami zwykłymi;
•    - lata, których liczba dzieli się przez 100 i 400 są latami przestępnymi.

Zadanie domowe.
Które z podanych lat są latami przestępnymi?
1602;  1678; 1700; 1894; 1900; 1914; 1960; 1986; 2000; 2006; 2014