Struktura demograficzna ludności Polsce

Struktura demograficzna ludności  Polsce

Struktura narodowościowa

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. 

Obiektywne warunki zaistnienia narodu to: wspólna kultura, język, religia, historia.

                                                                                                                                              (Wikipedia)

(Wikipedia)

► naród

zbiorowość ludzi połączonych wspólną tradycją, kulturą, często językiem

                                                                                                          (Słownik Języka Polskiego)

Naród – ogół ludności zamieszkującej dane terytorium, mówiącej tym samym językiem, 

mającej tę samą historię, kulturę i świadomość narodową oraz wspólną gospodarkę i politykę.

                                                                                   (Słownik Współczesnego Języka Polskiego)

Mniejszość narodowa, oddzielna, wspólnotowa grupa różniąca się od pozostałych mieszkańców kraju pochodzeniem czemu może towarzyszyć odrębność językowa, kulturalna, religijna. Mniejszość narodowa może zamieszkiwać określony teren lub być rozproszona po całym państwie, mieć wykształcone poczucie odrębności, posiadać autonomię lub spotykać się z dyskryminacją i prześladowaniem.                                                                         (WIEM, darmowa encyklopedia)

Mniejszość narodowa (ang. national minority) - grupa obywateli państwa, której członkowie mają poczucie własnej odrębności, czemu może towarzyszyć inne pochodzenie etniczne, językowe,

 kulturowe i religijne od większości populacji.

                                                                                      (słownik pojęć i organizacji międzynarodowych)

Mniejszością etniczną jest grupa, która spełnia następujące warunki:

• jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;
• w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;
• dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;
• ma świadomość własnej historycznej wspólnoty etnicznej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;
• jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;
• nie utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Mniejszość etniczna

grupa etniczna, która jest osiedlona na terytorium innej zbiorowości i wyróżnia się od innych odrębnym pochodzeniem i kulturą, a często także językiem i religią. Mniejszość etniczna może starać się zachować tę odrębność, aczkolwiek zdarzają się przykłady asymilacji kulturowej, kiedy członkowie jednej grupy etnicznej odłączają się od swoich pobratymców i wstępują do innej grupy etnicznej, np. Żydzi europejscy.
Mniejszość etniczna w odróżnieniu od mniejszości narodowej nie posiada i nigdy nie posiadała własnego państwa, które zgodnie z funkcjonalną teorią powstania państwa jest najwyższą formą rozwoju grupy społecznej.

(Słownik pojęć)

Grupa etniczna (inaczej: etnos), w znaczeniach antropologicznym i społecznym – zbiorowość, która postrzega siebie samą lub postrzegana jest przez otaczające ją zbiorowości jako odrębną i specyficzną ze względu na jedną lub więcej cech takich jak:

1. kulturę (język, gwarę, religię, obyczajowość itp.)
2. genealogię (wspólne losy/wspólna historia, wspólni przodkowie itp.)
3. poczucie posiadania własnego terytorium i praw do niego
4. odrębność osobowościową (stereotypy – czyli jak inni ich postrzegają, autostereotypy – czyli wyobrażenia o samych sobie)

(WIKIPEDIA)

Grupa etniczna, grupa społeczna mająca odrębny język, swoistą kulturę, poczucie więzi grupowej i świadomość odrębności od innych grup oraz własną nazwę.

(Encyklopedia PWN)

Struktura narodowo – etniczna w Polsce według spisu z 2011 roku

	Liczba w tys.	%
Polacy	37 394	97,1
Ślązacy	847	2,2
Kaszubi	233	0,61
Niemcy	148	0,38
Ukraińcy	51	0,13
Białorusini	47	0,12
Romowie	17	0,04
Rosjanie	13	0,03
Łemkowie	11	0,03
Amerykanie	12	0,03
Anglicy	10	0,03
Litwini	8	0,02
Żydzi	8	0,02
Nieokreślona	521	1,35
	38 501

  Mniejszości narodowe w Polsce: Niemcy, Ukraińcy, Białorusini, Rosjanie, Litwini, Żydzi, 

 Słowacy, Czesi, Ormianie itp

Mniejszości etniczne: Karami, Łemkowie, Rusini, Romowie, Tatarzy

Grupy etniczne: Ślązacy, Kaszubi, Podhalanie, Łowiczanie, Kurpie itp.

Struktura religijna

Udział procentowy religii w Polsce w 2011 roku

1. Katolicyzm - 86,9% ( kościół rzymskokatolicki, kościół grekokatolicki, kościół starokatolicki)

2. Prawosławie - 1,31%  (Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny)

3. Protestantyzm - 0,38%

4. Świadkowie Jehowy - 0,34%

5. Buddyzm - 0,04%

6. Islam - 0,013%

7. Judaizm - 0,004%

Struktura zatrudnienia

	1930	1950	1970	1995	2009	2011
Rolnictwo	70%	37%	37%	27,8%	13,4%	12,4%
Przemysł	13%	23%	35%	30,1%	31,0%	26,2%
Usługi	17%	20%	28%	42,1%	55,6%	61,6%

Stopa bezrobocia

Stopa bezrobocia

	grudzień  2011	marzec 2013
Polska	12,5%	14,3%
woj. dolnośląskie	12,4%	14,5%
woj. kujawsko-pomorskie	17,0%	18,9%
woj. lubelskie	13,2%	14,9%
woj. lubuskie	15,4%	16,8%
woj. łódzkie	12,9%	14,9%
woj. małopolskie	10,5%	12,5%
woj. mazowieckie	9,8%	11,6%
woj. opolskie	13,3%	15,5%
woj. podkarpackie	15,5%	16,9%
woj. podlaskie	14,1%	15,5%
woj. pomorskie	12,5%	12,5%
woj. śląskie	10,2%	12,0%
woj. świętokrzyskie	15,2%	16,6%
woj. warmińsko-mazurskie	20,2%	22,3%
woj. wielkopolskie	9,1%	10,7%
woj. zachodnio-pomorskie	18,9%	18,9%

 

Rzeźbiarze powierzchni Ziemi

Działalność lodowców i lądolodów

Lodowiec górski - tworzy się w górach, powyżej granicy wiecznego śniegu ( linii wiecznego śniegu), jest to nagromadzenie dużej masy lodu na powierzchni terenu, poruszającej się ustawicznie, choć powoli, w jednym kierunku, w dół.

Granica wiecznego (wieloletniego) śniegu - linia powyżej której więcej śniegu przybywa ni topnieje. Przebieg granicy wiecznego śniegu na kuli ziemskiej jest zróżnicowany. Na równiku przebiega na wysokości około 5000 m n.p.m., a nad zwrotnikami na wysokości około 6000 m. W miarę oddalania się od zwrotników granica obniża się, za kołami podbiegunowymi osiąga poziom morza. 

 

 Lodowiec kontynentalny (lądolód) - rozległa pokrywa lodowa, poruszająca się szerokim frontem we wszystkich kierunkach od największego wzniesienia jej powierzchni.

 

 Działalność  lodowców górskich i kontynentalnych

Erozja lodowcowa polega na:

• zdzieraniu skał przez nasuwający się lód
• wyrywaniu okruchów skalnych z podłoża )
• wygładzaniu podłoża

Akumulacja lodowcowa polega na osadzaniu materiału niesionego przez lodowiec lub transportowanego przez wody lodowcowe.

Działalność lodowców górskich

• formy związane z niszczącą (erozyjną) działalnością lodowców górskich:
  
  
  • doliny U-kształtne - powstają na skutek przeformowania przez lodowiec V- kształtnych dolin. Doliny lodowcowe zalane przez wody tworzą fiordy.
  • cyrki (kary, kotły) polodowcowe czyli zagłębienia powstałe w polu firnowym, które najczęściej po ustąpieniu lodu tworzą jeziora górskie
  • wiszące doliny to doliny, których dno położone jest powyżej dna doliny głównej
• formy związane z akumulacyjną działalnością lodowców górskich:
  
  
  • moreny (denna, boczna, środkowa i czołowa)

Działalność lądolodów (lodowców kontynentalnych)

• formy akumulacji bezpośredniej
  
  
  • moreny: denna, czołowa
  • głazy narzutowe - eratyki
• formy akumulacji pośredniej ( wodno-lodowcowej): są wynikiem procesu topnienia mas lodowych.
  
  
  • ozy - to długie, wąskie i kręte pagórki utworzone z osadów piaszczysto-żwirowych.
  • kemy - regularne w kształcie pagórki o stromych stokach utworzone najczęściej w obniżeniach lub szczelinach między bryłami topniejącego lodu
  • sandry - rozległe piaszczysto-żwirowe stożki napływowe wód napływających na przedpole lodowca
• Formy erozji wodno - lodowcowej :
  
  
  • rynny polodowcowe to długie i wąskie zagłębienia o stromych zboczach i niewyrównanym dnie powstające na przedpolu lodowca z czasem wypełniane wodą
  • pradoliny to formy dolinne utworzone na przedpolu lądolodu i równoległe do jego czoła l odpływały nimi nie tylko wody podlodowcowe, ale też wody z powierzchni wolnych od lodu.
• Formy erozyjno - akumulacyjne
  
  
  • drumliny - podłużne garby morenowe, zbudowane z gliny zwałowej

 Działalność wiatru

Wiatr jest czynnikiem rzeźbotwórczym na obszarach pozbawionych roślinności (pustynie, półpustynie).
Rodzaje działalności wiatru:
- działalność niszcząca:

•    deflacja - wywiewanie drobnego materiału zwietrzałego
•   korazja  ( erozja eoliczna) - szlifowanie powierzchni skał przez piasek niesiony przez wiatr.

- działalność transportowa
- działalność akumulacyjna: osadzanie transportowanego materiału w miejscach, gdzie prędkość wiatru maleje lub znajdują się przeszkody terenowe.

Formy działalności wiatru:

Zagłębie deflacyjne

Grzyb skalny

 

brama skalna

bruk deflacyjny

ostaniec deflacyjny

barchan

wydma paraboliczna

zmarszczki wiatrowe - ripplemarki

 

pokrywy lessowe

Działalność morza

Erozja morska (abrazja morska)  - niszcząca działalność, polegająca na podcinaniu wysokiego brzegu morskiego.

Powstawanie klifu

Klif - Orłowo

Działalność akumulacyjna - przenoszenie materiału skalnego przez fale i osadzanie go tam, gdzie siła fal lub prądów morskich słabnie.

plaża morska

Mierzeja Helska

Strefy klimatyczne - klimatogramy

 

Strefa klimatów równikowych - klimatogramy

Strefa klimatów zwrotnikowych - klimatogramy

Strefa klimatów podzwrotnikowych - klimatogramy

Strefa klimatów umiarkowanych - klimatogramy

Strefa klimatów okołobiegunowych - klimatogramy

Typy klimatów monsunowych - klimatogramy

Typy klimatów górskich - klimatogramy

Strefy klimatyczno - roślinne - glebowe

 

Jak powstają góry?

Góry powstają na krawędzi płyt litosfery. Procesy prowadzące do powstawania gór nazywamy ruchami orogenicznymi lub górotwórczymi.

Ruchy płyt litosfery



Rodzaje gór

Góry fałdowe - powstają w wyniku zgniatania, wyginania i fałdowania warstw skalnych w strefie kolizji lub subdukcji w postaci fałdów lub płaszczowin. Fałdy tworzące góry, mogą występować w wielu odmianach, różniących się między sobą kształtem i sposobem ułożenia warstw skalnych. Najbardziej znane góry fałdowe to: Karpaty; Alpy; Himalaje; Andy; Pireneje; Atlas; Kordyliery.

Rodzaje fałdów

Fałd

Alpy

Góry zrębowe - powstają na skutek naprężeń w skorupie ziemskiej, wywołanych działaniem sił tektoniczych wyzwolonych w czasie zderzeń płyt litosfery, które prowadzą do pękania i przemieszczania mas skalnych wzdłuż linii spękań, czyli uskoków, co prowadzi do utworzenia zrębów i rowów tektonicznych. Trwająca miliony lat aktywność sejsmiczna, połączona z ruchem płyt, może przesuwać masy skalne wzdłuż uskoków o setki kilometrów w poziomie i klika kilometrów w pionie.
Przykłady gór zrębowych:   Sudety; Góry Smocze; Harz; Wogezy; Tien - Szan

Harz

Góry wulkaniczne - tworzą się na skutek obfitych erupcji wulkanicznych. Góry te zbudowane są ze skał wulkanicznych, lawy oraz popiołów wulkanicznych. Maja postać stożków lub kopuł z obniżeniami kraterowymi. Niektóre góry w wyniku wyjątkowo silnej erupcji ulegają częściowemu zniszczeniu, powstaje wówczas rozległe zagłębienie zwane kalderą.
Przykłady: góry Islandii, Japonii; Hawaje; Kamczatka; Masyw Kilimandżaro; Kenia; Ruwenzori

Masyw Kilimandżaro

Formy ukształtowania terenu na lądach

Depresje - obszary położone poniżej poziomu morza  

Niziny - obszary położone od 0  do 300 m n.p.m.

Wyżyny - obszary położone powyżej 300 m n.p.m., gdzie wysokości względne nie przekraczają 300 m.

Góry - obszary położone powyżej 300 m n.p.m. , gdzie wysokości względne przekraczają 300 m.

Karpaty

Karpaty

Karpaty – góry w środkowej Europie, ciągnące się wygiętym ku północnemu wschodowi łukiem, o długości 1300 km i szerokości od 100 do 350 km. Osiągają wysokość 2655 m n.p.m.(Gerlach).  Od Alp oddziela je dolina Dunaju, od Sudetów – Brama Morawska, południową granicę stanowi rzeka Dunaj. Występują na terytorium: Austrii, Cech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy i Rumunii.

Ten rozległy łańcuch górski dzieli się na: Karpaty Zachodnie; Karpaty Wschodnie i Karpaty Południowe.

Karpaty Zachodnie dzielimy na:

Karpaty Zewnętrzne (fliszowe): Beskidy ; Pogórze Karpackie

Karpaty Wewnętrzne: Tatry, Obniżenie Orawsko – Podhalańskie; Pieniny

Karpaty Południowe (Wulkaniczne)

Do Polski należą Beskidy Zachodnie z Babią Górą, Pogórze Karpackie; Podhale, część Tatr oraz fragment Karpat Wschodnich – Bieszczady z Tarnicą.

Flisz – gruba warstwa naprzemianległych osadów morskich, głównie piaskowców, wapieni i łupków oraz zlepieńców i margli, przetransportowanych przez wody i wiatry z nowo powstałych gór i osadzonych na dnie morza w okresie kresy i paleogenu.

Ważniejsze cechy regionów w polskich Karpatach.

Pogórze Karpackie zbudowane z fliszu; krajobraz urozmaicony wzniesieniami w kształcie garbów o zaokrąglonych szczytach, wzniesienia rozdzielają doliny rzek; region rolniczy, gęsto zaludniony.

Beskidy – góry średnie; zbudowane z fliszu o zaokrąglonych szczytach porośniętych lasami; poprzecinane dolinami rzecznymi; obszar rolniczy i gęsto zaludniony.

Bieszczady – góry o stromych stokach, poprzedzielanych szerokimi obniżeniami; krajobraz urozmaicają bezleśne wierzchołki, porośnięte wysokimi trawami; płaskie, bezleśne wierzchołki nazywane są połoninami; obszar turystyczny.

Podhale – rozległa kotlina, zbudowana z łupków i piaskowców, z rozległymi torfowiskami i stożkami napływowymi.

Pieniny – wzniesienia zbudowane z wapieni jurajskich i kredowych, rozcięte dolinami rzek, region turystyczny.

Tatry – rzeźba wysokogórska – wysokie wzniesienia, strome turnie, wąskie, urwiste granie; formy polodowcowe – doliny U-ksztaltne, cyrki lodowcowe wypełnione wodami jezior; formy krasowe – jaskinie, ostańce skalne, żłobki krasowe; Tatry Wschodnie zbudowane z granitów; Tatry Zachodnie – wapienie, dolomity

Klimat i roślinność

 

 

 

Gleby

Gleby

Gleba i jej składniki

Gleba cienka zewnętrzna warstwa skorupy ziemskiej, złożona ze związków mineralnych (45%),
resztek organicznych(5%),  organizmów żywych, wody(25%) i powietrza(25%), zdolna do produkcji świata roślinnego.
Złożona jest z części próchnicznej i skały macierzystej.
Produktem wyjściowym do powstania gleby jest zwietrzelina.
O jakości gleby decyduje ilość zawartej w niej próchnicy. Im grubsza warstwa próchnicy tym gleba bardziej żyzna.
Żyzność gleby - naturalna zdolność gleby do zaspokojenia potrzeb roślin.
Urodzajność gleby - cecha określająca wartość produkcyjne gleby. Miarą urodzajności jest plon.

Czynniki glebotwórcze

• skała macierzysta;
• klimat;
• woda;
• rzeźba terenu;
• biosfera - organizmy żywe - rośliny i zwierzęta;
• czas; 1 cm gleby tworzy się 300 - 500 lat;
• działalność człowieka.

Powstawanie gleb - proces glebotwórczy

 

Zadanie 
Uporządkuj poniższe etapy procesu glebotwórczego.
A. powstanie próchnicy, która później ulega przemianie w związki mineralne;
B. porastanie pokruszonego materiału skalnego przez drobne rośliny (mchy)
C. powstanie zwietrzeliny
D. rozkładają się szczątki obumarłych roślin, zwierzat
E. proces wietrzenia podłoża skalnego

 

Rodzaje gleb

Gleby strefowe

          
          Gleby bielicowe - powstają w środowisku kwaśnym,
          głównie na piaskach; występują w podłożu lasów iglastych,
          na ogół nie są urodzajne.








Gleby brunatne - tworzą się przeważnie na glinach,
w wilgotnym klimacie strefy umiarkowanej,
występują w podłożu lasów liściastych i mieszanych;
zaliczają się do gleb urodzajnych.





Gleby płowe -powstają na lessach i glinach w strefie umiarkowanej lasów mieszanych i  borów iglastych, cechują się wymyciem do niższego poziomu minerałów ilastych, co odróżnia je od gleb brunatnych, są mniej urodzajne.

Gleby czarnoziemy - bardzo żyzne gleby wytworzone na podłożu lessowym;
są charakterystyczne dla obszarów suchych - trawiastych stepów.






Gleby astrefowe

Gleby inicjalne - charakteryzują się niskim stopniem przeobrażenia skały macierzystej, występują w trudnych warunkach naturalnych - obszary wysokogórskie; praktycznie nie nadają się pod uprawę.

Rędziny - powstają na podłożu skał węglanowych (wapiennych); często bywają urodzajne.

Gleby bagienne - tworzą się w wilgotnych zagłębieniach terenu; są na ogół żyzne, niekiedy bywają zbytnio zawilgocone;  czarne ziemie - gleby bagienne znacznie osuszone.

\
Mady - powstają w dolinach rzecznych oraz w okolicach ujść rzek; złożone są z drobnych cząstek materiału, nanoszonego przez rzekę, zawierają dużo próchnicy, dość urodzajne.

Występowanie gleb w Polsce

Bielicowe (wytworzone na piaskach) - obszar pojezierzy, Kotlina Sandomierska; zachodnia część Niziny Wielkopolskiej
Czarnoziemy (wytworzone na lessach) - wschodnia część Wyżyny Lubelskiej; Wyżyna Sandomierska; południowo-wschodnia część Kotliny Sandomierskiej - okolice Jarosławia, Płaskowyż Głubczycki (opolskie)
Brunatne - Nizina Śląska; Nizina Wielkopolska, Nizina Mazowiecka, Nizina Warmińska,Brama Krakowska, Przedgórze Sudeckie
Czarne ziemie - Kujawy, Nizina Wielkopolska, Nizina Szczecińska, Nizina Śląska
Mady - Żuławy Wiślane, 
Bagienne - Nizina Podlaska, Polesie Lubelskie
Rędziny - Wyżyna Lubelska, Niecka Nidziańska, Wyżyna Krakowsko - Częstochowska, 
Górskie - Karpaty, Sudety, Góry Świętokrzyskie
Gleby antropogeniczne - Wyżyna Śląska, 

Struktura gleb w Polsce

 

  Degradacja gleb

• niewłaściwe zabiegi agrotechniczne;
• wypalanie traw; 
• nadmierna wycinka lasów;
• niewłaściwa melioracja;
• zanieczyszczenia atmosferyczne w opadach;
• działalność człowieka

Sudety

Sudety

Nazwa "Sudety" pochodzi z II wieku n.e, wywodzi się z celtyckiego. Pierwotne znaczenie tego słowa to: "las dzików" lub "las dzikich świń". Po raz pierwszy około 150 roku n.e użył go grecki geograf i astronom Klaudiusz Ptolemeusz - autor Wstępu do geografii, umieszczając na mapie Germanii Wielkiej i Sarmacji, która była częścią mapy Europy.

Położenie

Sudety pasmo górskie w środkowej Europie, położone na terytorium Polski, Czech i częściowo Niemiec. Ciągną się łukiem o długości 280 km i szerokości około 70 km na południowym zachodzie Polski, wzdłuż granicy polsko - czeskiej, od Gór Łużyckich na zachodzie po Bramę Morawską na wschodzie. Składają się z szeregu pasm górskich, rozdzielonych dolinami śródgórskimi i kotlinami.

Podział Sudetów

Sudety Zachodnie - najwyższy szczyt Śnieżka 1602 m n.p.m. w Karkonoszach.
Sudety Środkowe - najwyższy szczyt Wielka Desztna - 1115 m n.p.m. w Górach Orlickich, a po stronie polskiej Orlica - 1084 m n.p.m.
Sudety Wschodnie - najwyższy szczyt Pradziad 1492 m n.p.m. (Jesioniki), a po stronie polskiej Śnieżnik 1425 m n.p.m. w Masywie Śnieżnika.
Przedgórze Sudeckie - najwyższe wyniesienie  Ślęża 718 m n.p.m.

Pasma górskie i kotliny sudeckie po polskie stronie.

Sudety Zachodnie: Góry Izerskie; Góry Kaczawskie; Kotlina Jeleniogórska; Karkonosze; Rudawy Janowickie;
Sudety Środkowe: Góry Wałbrzyskie; Góry Kamienne; Góry Sowie; Góry Bardzkie; Obniżenie Nowej Rudy; Góry Stołowe; Góry Orlickie; Góry Bystrzyckie; Kotlina Kłodzka
Sudety Wschodnie: Góry Złote; Masyw Śnieżnika; Góry Opawskie
Przedgórze Sudeckie: Wzgórza Strzegomskie, Równina Świdnicka; Masyw Ślęży; Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie; Obniżenie Otmuchowskie; Przedgórze Paczkowskie
Pogórze Zachodniosudeckie: Obniżenie Żytawsko - Zgorzeleckie; Pogórze Izerskie; Pogórze Kaczawskie; Pogórze Wałbrzyskie.

Karkonosze





  Park Narodowy Gór Stołowych

Atrakcje turystyczne Sudetów

http://www.sudety.agrowczasy.com/atrakcje.htm

http://www.sudety24.info/Atrakcje,turystyczne,2.html

http://www.vipturystyka.pl/atrakcje-turystyczne/sudety.html 

 http://maliturysci.pl/pages-204-sudety.html